05. ਕਿ ਅਪਨੇ ਸ਼ਹਰ ਮੇਂ, ਅਪਨਾ ਨਹੀਂ ਠਿਕਾਨਾ ਹੈ...

ਅਜਬ-ਸੀ ਬਾਤ ਹੈ, ਅਜਬ-ਸਾ ਯੇ 'ਫ਼ਸਾਨਾ ਹੈ
ਕਿ ਅਪਨੇ ਸ਼ਹਰ ਮੇਂ, ਅਪਨਾ ਨਹੀਂ ਠਿਕਾਨਾ ਹੈ ।

ਵਤਨ ਕੋ ਛੋੜ, ਇਸ ਸ਼ਹਰ ਸੇ ਬਨਾਯਾ ਰਿਸ਼ਤਾ
ਯਹਾਂ ਮਗਰ ਨ ਕੋਈ ਯਾਰ, ਨ ਯਾਰਾਨਾ ਹੈ ।

ਸੁਬਹ ਕੀ ਸਰਦ ਹਵਾਓਂ ਸੇ ਲੜਤਾ ਜਾਤਾ ਹੂੰ
ਸ਼ਾਮ ਤਕ ਥਕ ਕੇ ਚੂਰ ਹੋ ਕੇ ਲੌਟ ਆਨਾ ਹੈ ।

ਮਗਰ ਵੋ ਕੁਛ ਤੋ ਹੈ, ਜੋ ਮੁਝਕੋ ਯਹਾਂ ਰੋਕੇ ਹੈ
ਇਸੀ ਕੋ ਅਬ ਮੁਝੇ ਅਪਨਾ ਵਤਨ ਬਨਾਨਾ ਹੈ ।

ਯਹਾਂ ਸਮਝਤੇ ਹੈਂ ਇਨਸਾਨ ਕੋ ਸਭੀ ਇਨਸਾਂ
ਤਭੀ ਤੋ ਅਬ ਮੁਝੇ ਵਾਪਸ ਨ ਗਾਂਵ ਜਾਨਾ ਹੈ ।
--- --- ---

06. ਕਿਆ ਪਤਝੜ ਆਯਾ ਹੈ ?

ਪੱਤੋਂ ਨੇ ਲੀ ਅੰਗੜਾਈ ਹੈ
ਕਿਆ ਪਤਝੜ ਆਯਾ ਹੈ
ਇਕ ਰੰਗੋਲੀ ਬਿਖਰਾਈ ਹੈ
ਕਿਆ ਪਤਝੜ ਆਯਾ ਹੈ ?

ਰੰਗੋਂ ਕੀ ਜੈਸੇ ਨਈ ਛਟਾ
ਹੈ ਛਾਈ ਸਭੀ ਦਰਖ਼ਤੋਂ ਪਰ
ਪਸ਼ਚਿਮ ਮੇਂ ਜੈਸੇ ਆਜ ਪਿਯਾ
ਚਲਤੀ ਪੁਰਵਾਈ ਹੈ
ਕਿਆ ਪਤਝੜ ਆਯਾ ਹੈ ?

ਪੱਤੋਂ ਨੇ ਕੈਸੇ ਫੂਲੋਂ ਕੋ
ਦੇ ਡਾਲੀ ਏਕ ਚੁਨੌਤੀ ਹੈ
ਸੁੰਦਰਤਾ ਕੇ ਇਸ ਆਲਮ9 ਮੇਂ
ਇਕ ਮਸਤੀ ਛਾਈ ਹੈ
ਕਿਆ ਪਤਝੜ ਆਯਾ ਹੈ ?

ਕੁਦਰਤ ਨੇ ਦੇਖੋ ਪੱਤੋਂ ਕੋ
ਹੈ ਏਕ ਨਯਾ ਪਰਿਧਾਨ10 ਦੀਆ
ਦੁਲਹਨ ਜੈਸੇ ਕਰਕੇ ਸ਼ਿੰਗਾਰ
ਸਕੁਚੀ ਸ਼ਰਮਾਈ ਹੈ
ਕਿਆ ਪਤਝੜ ਆਯਾ ਹੈ ?

ਪੱਤੋਂ ਨੇ ਬੇਲੋਂ ਨੇ ਦੇਖੋ
ਇਕ ਇੰਦ੍ਰਧਨੁਸ਼ ਹੈ ਰਚ ਡਾਲਾ
ਵਰਸ਼ਾ ਕੇ ਇੰਦ੍ਰ੍ਰ੍ਰ੍ਰ੍ਰ੍ਰ੍ਰ੍ਰ੍ਰ੍ਰ੍ਰ੍ਰ੍ਰ੍ਰ੍ਰ੍ਰ੍ਰ੍ਰ੍ਰਧਨੁਸ਼ ਕੋ ਜੈਸੇ
ਲੱਜਾ ਆਈ ਹੈ
ਕਿਆ ਪਤਝੜ ਆਯਾ ਹੈ ?

ਨਾਰੰਗੀ, ਬੈਂਗਨੀ, ਲਾਲ ਸੁਰਖ਼
ਕਥਈ, ਸ਼ਵੇਤ ਭੀ ਦਿਖਤੇ ਹੈਂ
ਥਾ ਬਾਸੀ ਪੜ ਗਿਆ ਰੰਗ ਹਰਾ
ਮੁਕਤੀ ਦਿਲਵਾਈ ਹੈ
ਕਿਆ ਪਤਝੜ ਆਈ ਹੈ ?

ਕੋਈ ਵਰਸ਼ਾ ਕਾ ਗੁਣਗਾਨ ਕਰੇ
ਕੋਈ ਗੀਤ ਬਸੰਤ ਕੇ ਗਾਤਾ ਹੈ
ਮੇਰੇ ਬਦਰੰਗ ਸੇ ਜੀਵਨ ਮੇਂ
ਛਾਈ ਤਰੁਣਾਈ ਹੈ
ਕਿਆ ਪਤਝੜ ਆਯਾ ਹੈ ?
--- --- ---

9.ਆਲਮ : ਮਾਹੌਲ, ਵਾਤਾਵਰਣ; 10.ਪਰਿਧਾਨ : ਛਵੀ, ਰੰਗ-ਰੂਪ, ਹੁਸਨ

--- --- ---

07. ਲੰਦਨ ਮੇਂ ਬਰਸਾਤ...

ਐਸੀ ਜਗਹ ਪੇ ਆਕੇ ਬਸ ਗਿਆ ਹੂੰ ਦੋਸਤੋ
ਬਾਰਿਸ਼ ਕਾ ਜਹਾਂ ਕੋਈ ਭੀ ਹੋਤਾ ਨਹੀਂ ਮੌਸਮ ।
ਪਤਝੜ ਹੋ ਯਾ ਸਰਦੀ ਹੋ ਯਾ ਗਰਮੀ ਕਾ ਹੋ ਆਲਮ
ਵਰਸ਼ਾ ਕੀ ਫੁਹਾਰੇਂ ਹੈਂ ਬਸ ਗਿਰਤੀ ਰਹੇਂ ਹਰਦਮ ।।

ਮਿੱਟੀ ਹੈ ਯਹਾਂ ਗੀਲੀ, ਪਾਨੀ ਭੀ ਗਿਰੇ ਚੁਪ-ਚੁਪ
ਨਾ ਨਾਵ ਹੈ ਕਾਗਜ਼ ਕੀ, ਛਪ-ਛਪ ਨਾ ਸੁਨਾਈ ਦੇ ।
ਵੋ ਸੌਂਧੀ-ਸੀ ਮਿੱਟੀ ਕੀ ਖ਼ੁਸ਼ਬੂ ਭੀ ਨਹੀਂ ਆਤੀ
ਵੋ ਭੀਗੀ ਲਟੋਂ ਵਾਲੀ, ਕਮਸਿਨ ਨਾ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ।।

ਇਸ ਸ਼ਹਰ ਕੀ ਬਾਰਿਸ਼ ਕਾ ਨਾ ਕੋਈ ਭਰੋਸਾ ਹੈ
ਪਲ-ਭਰ ਮੇਂ ਚੁਭੇ ਸੂਰਜ, ਪਲ-ਭਰ ਮੇਂ ਦਿਖੇਂ ਬਾਦਲ ।
ਕਿਆ ਖੇਲ ਹੈ ਕੁਦਰਤ ਕਾ, ਯੇ ਕੈਸੇ ਨਜ਼ਾਰੇ ਹੈਂ
ਸਬ ਕੁਛ ਹੈ ਮਗਰ ਫਿਰ ਭੀ ਨਾ ਦਿਲ ਮੇਂ ਕੋਈ ਹਲਚਲ ।।

ਚੇਹਰੇ ਨਾ ਦਿਖਾਈ ਦੇਂ, ਛਾਤੋਂ ਕੀ ਬਨੇਂ ਚਾਦਰ
ਅਪਨਾ ਨਾ ਦਿਖੇ ਕੋਈ, ਸਬ ਲਗਤੇ ਹੈਂ ਬੇਗਾਨੇ ।
ਲਗਤਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਜੈਸੇ ਯਹ ਪਿਆਰ ਕਾ ਮੌਸਮ ਹੈ
ਸ਼ੱਮਾਂ ਹੋ ਬੁਝੀ 'ਗਰ ਤੋ, ਕੈਸੇ ਜਲੇਂ ਪਰਵਾਨੇ ।।
--- --- ---

08. ਨਹੀਂ ਹੈ ਕੋਈ ਸ਼ਾਨ...

ਇਸ ਦੇਸ਼ ਕੇ
ਨੌਜਵਾਨੋਂ ਨੇ
ਕਰ ਦੀਆ ਹੈ ਯਹ ਐਲਾਨ
ਦੇਸ਼ ਦੇ ਲੀਏ ਲੜਨੇ
ਔਰ ਜਾਨ ਦੇਨੇ ਮੇਂ
ਨਹੀਂ ਹੈ ਕੋਈ ਸ਼ਾਨ

ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕੇ ਕਾਬਿਲ ਨਹੀਂ ਹੈ
ਇਸ ਦੇਸ਼ ਕਾ ਨੇਤ੍ਰਿਤਵ
ਦੇਤਾ ਹੈ ਧੋਖਾ, ਕਰਤਾ ਹੈ ਗੁਮਰਾਹ
ਹਿਲਾਤਾ ਹੈ ਦੁਮ ਉਸਕੇ ਆਗੇ
ਜੋ ਹੈ ਇਸਕਾ ਆਕਾ
ਈਰਾਕ ਕੇ ਯੁੱਧ ਸੇ ਹਮਨੇ ਯੇ ਸੀਖਾ

ਯਹ ਮਾਨਕਰ
ਹਰ ਜੁੱਮੇ ਕੀ ਸ਼ਾਮ
ਯਹਾਂ ਕਾ ਨੌਜਵਾਨ
ਸਾਥ ਲੀਏ ਇਕ ਸ਼ਬਾਬ
ਜਾਤਾ ਹੈ ਪਬ ਮੇਂ
ਪੀਨੇ ਕੋ ਸ਼ਰਾਬ

ਭੂਲ ਜਾਤਾ ਹੈ ਵੋ ਜਵਾਨ
ਕਿ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਕੀ ਭੀ ਰਹੀ ਹੈ
ਇਕ ਪਰੰਪਰਾ ਇਕ ਸ਼ਾਨ
ਅਪਨੇ ਤੋ ਅਪਨੇ ਪਰਾਯੋਂ ਨੇ ਭੀ
ਇਸ ਮੁਲਕ ਕੇ ਲੀਏ
ਲੜਾਈ ਹੈ ਜਾਨ

ਯਹੀ ਦੇਸ਼ ਥਾ ਜਵਾਬ ਨੇਪੋਲੀਅਨ ਔਰ ਹਿਟਲਰ ਕਾ
ਗਾਂਧੀ ਕੀ ਅਹਿੰਸਾ ਕੋ ਸਮਝਾ ਥਾ ਯਹੀ ਦੇਸ਼
ਸਾਮਰਾਜਯਵਾਦੀ, ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਔਰ ਕਿਆ-ਕਿਆ ਕਹਲਾਤਾ ਹੈ
ਫਿਰ ਭੀ ਹਰ ਸਾਲ
ਲਾਖੋਂ ਸ਼ਰਣਾਰਥੀ
ਅਪਨੇ ਯਹਾਂ ਲਾਤਾ ਹੈ

ਗ਼ੁਲਾਮ ਥਾ ਪੂਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਜਿਸਕਾ
ਜਹਾਂ ਸੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁਈ ਵਰਤਮਾਨ ਸਮਾਜ ਕੀ ਸੋਚ
ਆਮ ਆਦਮੀ ਕੇ ਹਕ ਕੀ ਲੜਾਈ
ਵਿਗਿਆਨ ਕੀ ਹਰ ਖੋਜ, ਬੀਮਾਰ ਸ਼ਰੀਰ ਕਾ ਇਲਾਜ
ਰੇਲਗਾਡੀ ਕੀ ਸਵਾਰੀ
ਹਵਾਈ ਯਾਤਰਾ ਕੀ ਤੈਯਾਰੀ

ਏਕ ਸ਼ਿਕਾਯਤ ਹੈ ਮੁਝੇ ਅਪਨੇ-ਆਪ ਸੇ
ਇਸ ਦੇਸ਼ ਮੇਂ ਅਪਨੀ ਮਰਜ਼ੀ ਸੇ ਆਯਾ, ਕਮਾਯਾ, ਖਾਯਾ
ਯਹਾਂ ਸੇ ਭੇਜਾ ਧਨ ਅਪਨੀ ਮਾਂ, ਬਹਨ ਹਰ ਰਿਸ਼ਤੇ ਕੋ
ਯਹਾਂ ਕਾ ਨਾਗਰਿਕ ਕਹਲਾਯਾ
ਫਿਰ ਭੀ ਨਾ ਜਾਨੇ ਕਿਓਂ
ਇਸੇ ਕਭੀ ਅਪਨਾ ਦੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਹ ਪਾਯਾ ।
--- --- ---

09. ਮੇਰੇ ਪਾਸਪੋਰਟ ਕਾ ਰੰਗ...

ਮੇਰਾ ਪਾਸਪੋਰਟ ਨੀਲੇ ਸੇ ਲਾਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ
ਮੇਰੇ ਵਿਅਕਤੀਤਵ ਕਾ ਏਕ ਹਿੱਸਾ
ਜੈਸੇ ਕਹੀਂ ਖੋ ਗਿਆ ਹੈ ।

ਮੇਰੀ ਚਮੜੀ ਕਾ ਰੰਗ ਆਜ ਭੀ ਵਹੀ ਹੈ
ਮੇਰੇ ਸੀਨੇ ਮੇਂ ਵਹੀ ਦਿਲ ਧੜਕਤਾ ਹੈ
'ਜਨ ਗਣ ਮਨ' ਕੀ ਆਵਾਜ਼, ਆਜ ਭੀ
ਕਰ ਦੇਤੀ ਹੈ ਮੁਝੇ ਸਾਵਧਾਨ !
ਔਰ ਮੈਂ, ਆਰਾਮ ਸੇ, ਏਕ ਬਾਰ ਫਿਰ
ਬੈਠ ਜਾਤਾ ਹੂੰ, ਸੋਚਨਾ ਜੈਸੇ ਟਲ ਜਾਤਾ ਹੈ
ਕਿ ਪਾਸਪੋਰਟ ਦਾ ਰੰਗ ਕੈਸੇ ਬਦਲ ਜਾਤਾ ਹੈ ।

ਭਾਵਨਾਓਂ ਕਾ ਸਮੁਦ੍ਰ ਉਛਾਲ ਭਰਤਾ ਹੈ
'ਆਇਕੈਰੇਸ' ਸੂਰਜ ਕੇ ਨਿਕਟ ਹੁਆ ਜਾਤਾ ਹੈ
ਪੰਖ ਗਲਨੇ ਮੇਂ ਕਿਤਨਾ ਸਮੇ ਲਗੇਗਾ?
ਧੜਾਮ ! ਧਰਤੀ ਕੀ ਖੁਰਦਰੀ ਸਤਹ
ਲਹੂ-ਲੁਹਾਨ ਆਕਾਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ !
ਰੰਗ ਆਕਾਸ਼ ਕਾ ਕੈਸੇ ਜਲ ਜਾਤਾ ਹੈ ?
ਪਾਸਪੋਰਟ ਕਾ ਰੰਗ ਕੈਸੇ ਬਦਲ ਜਾਤਾ ਹੈ ?

ਮਿਤ੍ਰੋਂ ਨੇ ਦੇਸ਼ਦ੍ਰੋਹੀ ਕਰ ਦੀਆ ਕਰਾਰ
ਲਾਖ ਚਿੱਲਾਯਾ, ਲਾਖ ਕੀ ਪੁਕਾਰ
ਉਨ੍ਹੇਂ ਸਮਝਾਯਾ, ਆਪਨਾ ਪਹਲੂ ਬਤਾਯਾ
ਕਿੰਤੁ ਉਨ੍ਹੇਂ, ਨ ਸਮਝਨਾ ਥਾ
ਨ ਸਮਝੇ, ਨ ਹੀ ਕੀਆ ਪ੍ਰਯਾਸ
ਮਿਤ੍ਰੋਂ ਕਾ ਵਿਵਹਾਰ ਕੈਸੇ ਛਲ ਜਾਤਾ ਹੈ !
ਕਿ ਪਾਸਪੋਰਟ ਕਾ ਰੰਗ ਕੈਸੇ ਬਦਲ ਜਾਤਾ ਹੈ ।

ਜਗਰਾਂਵ ਸੇ ਲੁਧਿਯਾਨਾ ਜਾਨਾ,
ਗ੍ਰਾਮਦ੍ਰੋਹ ਕਹਲਾਏਗਾ
ਲੁਧਿਯਾਨੇ ਸੇ ਮੁੰਬਈ ਮੇਂ ਬਸਨਾ
ਨਗਰਦ੍ਰੋਹ ਬਨ ਜਾਏਗਾ
ਮੁੰਬਈ ਸੇ ਲੰਦਨ ਆਨੇ ਮੇਂ
ਸਬ ਕਾ ਢੰਗ ਬਦਲ ਜਾਤਾ ਹੈ
ਪਾਸਪੋਰਟ ਕਾ ਰੰਗ ਬਦਲ ਜਾਤਾ ਹੈ !
--- --- ---

10. ਦੋਹਰਾ ਨਾਗਰਿਕ...

ਮੁਝਸੇ ਅਪਨਾ ਹੋਨੇ ਕੇ ਮਾਂਗਤਾ ਹੈ ਦਾਮ
ਵੋ, ਜੋ ਕਭੀ ਮੇਰਾ ਅਪਨਾ ਥਾ ।

ਸਮਝਤਾ ਹੈ ਕਮਜ਼ੋਰੀ, ਦਿਲ ਕੀ ਮੇਰੇ
ਭਾਵਨਾਓਂ ਕਾ ਮੇਰੀ ਉੜਾਤਾ ਹੈ ਮਜ਼ਾਕ
ਕਹਤਾ ਹੈ ਸਰੇਆਮ
ਚਾਹੇ ਰਹੋ ਕਿਸੀ ਔਰ ਕੇ ਹੋਕਰ ਭੀ
ਬਸ ਚੁਕਾਓ ਮੇਰੇ ਦਾਮ
ਔਰ ਲਿਖ ਦੋ ਅਪਨੇ ਨਾਮ ਕੇ ਸਾਥ ਮੇਰਾ ਨਾਮ !

ਮੇਰੇ ਬਦਨ ਸੇ ਨਹੀਂ ਆਏਗੀ ਉਸੇ
ਕਿਸੀ ਦੂਸਰੇ ਕੇ ਸ਼ਰੀਰ ਕੀ ਗੰਧ
ਉਸੇ ਨਹੀਂ ਰਖਨਾ ਹੈ ਮੁਝੇ
ਕਰਕੇ ਅਪਨੀ ਸਾਂਸੋਂ ਮੇਂ ਬੰਦ
ਕਦ੍ਰ ਅੋਹਦੇ ਕੀ ਕਰੇ, ਇਨਸਾਂ ਕੋ ਨਹੀਂ ਜਾਨੇ
ਮੁਝਸੇ ਅਪਨੀ ਜੁਬਾਂ ਮੇਂ ਵੋ ਕਭੀ ਨ ਬਾਤ ਕਰੇ
ਉਸੇ ਬਸ ਰਹਤਾ ਹੈ ਮੇਰੀ ਪੂੰਜੀ ਸੇ ਹੀ ਕਾਮ
ਫਿਰ ਚਾਹੇ ਮੈਂ ਲਿਖ ਦੂੰ ਉਸਕੇ ਨਾਮ ਕੇ ਸਾਥ ਅਪਨਾ ਨਾਮ !

ਅਪਨਾ ਬਨਾਨੇ ਕੀ ਭੀ ਰਖਤਾ ਹੈ ਸ਼ਰਤੇਂ
ਭੂਲ ਜਾਤਾ ਹੈ ਪਿਆਰ ਕੀ ਪਹਲੀ ਸ਼ਰਤ
ਕਿ ਪਿਆਰ ਸ਼ਰਤੋਂ ਪਰ ਨਹੀਂ ਕੀਆ ਜਾਤਾ
ਮੇਰੇ ਹਰ ਕਾਮ ਪਰ ਲਗੇਗੀ ਪਾਬੰਦੀ
ਮੁਝੇ ਸਦਾ ਹੋਂਗੀ ਅਪਨੀ ਹਦੇਂ ਪਹਚਾਨਨੀ
ਕਭੀ ਉਸਸੇ ਨਹੀਂ ਰਖਨੀ ਹੋਗੀ ਕੋਈ ਅਪੇਕਸ਼ਾ
ਹਰ ਵਕਤ ਪੀਨਾ ਹੋਗਾ ਬੇਰੁਖੀ ਕਾ ਕੜਵਾ ਜਾਮ
ਤਭੀ ਲਿਖ ਪਾਊਂਗਾ ਉਸਕੇ ਨਾਮ ਕੇ ਸਾਥ ਅਪਨਾ ਨਾਮ !
--- --- ---

11. ਸੋ ਨਹੀਂ ਮੈਂ ਪਾਤਾ ਹੂੰ...

ਡਰਾ-ਡਰਾ-ਸਾ ਮੈਂ ਰਾਤੋਂ ਕੋ ਜਾਗ ਜਾਤਾ ਹੂੰ
ਨੀਂਦ ਆਤੀ ਹੈ ਮਗਰ ਸੋ ਨਹੀਂ ਮੈਂ ਪਾਤਾ ਹੂੰ ।

ਸਵਾਲ ਯੇ ਨਹੀਂ ਯੇ ਸ਼ਹਰ ਕਿਓਂ ਡਰਾਤਾ ਹੈ
ਸਵਾਲ ਯੇ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਕਿਓਂ ਭਟਕ-ਸਾ ਜਾਤਾ ਹੂੰ ।

ਯੇ ਸ਼ਹਰ ਮੇਰਾ ਹੈ ਸਮਝੋ ਨਾ ਇਸੇ ਬੇਗਾਨਾ
ਮਗਰ ਮੈਂ ਕਿਓਂ ਯਹਾਂ ਕਾ ਸ਼ਹਰੀ ਨਾ ਬਨ ਪਾਤਾ ਹੂੰ ।

ਜੋ ਲੋਗ ਗਾਂਵ ਕੀ ਮਿੱਟੀ ਕੋ ਯਹਾਂ ਲਾਏ ਹੈਂ
ਬਦਨ ਮੇਂ ਉਨਕੇ ਅਪਨੇਪਨ ਕੀ ਮਹਕ ਪਾਤਾ ਹੂੰ ।

ਜਨਮ ਜਹਾਂ ਹੁਆ ਕਿਆ ਦੇਸ਼ ਵਹੀ ਹੋਤਾ ਹੈ
ਕਰਮ ਕੀ ਬਾਤ ਕੋ ਮੈਂ ਕਿਓਂ ਸਮਝ ਨਾ ਪਾਤਾ ਹੂੰ ।
--- --- ---